Roze Geschiedenis Nijmegen

een verborgen verhaal van 2000 jaar

NIEUW


Op 1 september ga ik met medewerkers van filmbedrijf de Transketeers op zoek naar de sporen van Trijntje Simons, aka Simon Poort (ca 1590-1625) in het Duitse Rees. 

Trijntje was een Nijmeegs meisje dat jongenskleren aantrok en op avontuur ging. Ze wilde geen huishoudster worden maar schoenlapper. Uiteindelijk ontdekte ze haar talent als steenhouwer. Ze diende als soldaat in het leger van Prins Maurits. In het geo politieke schaakspel van zijn tijd bezette de Republiek der Verenigde Nederlanden het Kleefse handelsstadje Rees. Daar was Simon betrokken bij de aanleg van de nieuwe verdedigingswerken (zie foto). Pas na zijn dood ontdekte men zijn ware verhaal. Toch werd hij met alle eerbetoon begraven in de Nieuwe Kerk die hij zelf had helpen bouwen. 

In Rees wordt het verhaal levend gehouden door de plaatselijke vereniging voor stadsgeschiedenis Ressa o.a. tijdens Frauenzimmer stadswandelingen. 

Nijmegens Roze Geschiedenis on line

Lentesalon met geschiedeniswandeling op maat

Op 20 maart 2016 was er een bijzondere salon voor oudere lesbo-dames en homo-heren. Bezoekers van alle ouderensalons  uit Gelderland en Overijssel ontmoetten elkaar in Nijmegen. Voorafgaand aan een programma vol workshops en ontmoetingen gaf ik een speciale wandeling door de roze geschiedenis van Nijmegen. We verzamelden in het Roze Huis waar ik een korte inleiding gaf over Roze Geschiedenis. Ik maakte er gebruik van een expositie van Clem Bongers die er o.a. portretten van enkele voorvechters van homo-emancipatie presenteerde. Ik vertelde kort wat over Jonkheer Jacob Anton Schorer en zijn petitie aan het parlement waarmee hij protesteerde tegen de in 1911 ingevoerde zedenwetgeving. Ik vertelde kort wat over enkele mede ondertekenaars uit Gelderland en Overijssel. Daarna wandelden we door de binnenstad langs plekken die een rol hebben gespeeld in de lokale geschiedenis van lhbt’s waarbij ik telkens ook verbanden legde naar verhalen uit de roze geschiedenis van andere Gelderse en Overijsselse steden. Een geschiedenis van alle tijden en in alle kleuren van de regenboog.

Met POINK op pad. 

Verslag van de roze stadswandeling op 26 juli 2015

Om 14.00 uur verzamelde zich een groep van zo’n 20 vrouwen bij het Roze Huis aan de St. Anthoniusplaats in Nijmegen. Deze plek, de opvolger van het vroegere Villa Lila, biedt nu onderdak aan diverse Nijmeegse LGBT-organisaties, waaronder het COC en Dito!.

Helm de Laat, de vroegere beheerder van Villa Lila en al jaren betrokken bij de Nijmeegse homobeweging ging ons deze dag vertellen over de geschiedenis van Nijmeegse (lesBische) vrouwen. LesBisch tussen haakjes, want in de periode die Helms verhaal beslaat (ca. 100 n.Chr. tot ca. 1800) werd er nog maar weinig vastgelegd over vrouwen, en bestonden lesBische vrouwen officieel niet, dus valt er ook weinig over hun levens te achterhalen in oude documenten en archieven.

Begijnen Anthoniusplaats

Helm is een geboren verteller. Aan de hand van diverse plaatsen in de oude binnenstad van Nijmegen bracht hij de levens van de enkele vrouwen waar wel wat over bekend is voor het voetlicht.

Theophanou, de Byzantijnse prinses en keizerin die regeerde vanaf het Valkhof. De ‘loden lady’, een Romeinse rijke dame, die in een loden kist werd begraven. Een Frankische priesteres die in hetzelfde grafveld werd begraven. Want dat is wat er gebeurde met vrouwen die niet de traditionele rol van huisvrouw en moeder vervulden. Ze werden priesteres, heks of hoer. In de Christelijke tijd was de toegestane religieuze rol die van non of begijn. Begijnen waren vrouwen die zich wijdden aan liefdadigheid en gebed, zonder toe te treden tot een klooster. Het was een manier voor vrouwen om zonder man in een huis te kunnen wonen. Griet Spaen en Hille Locker waren twee Nijmeegse vrouwen die rond 1415 samenwoonden in zo’n begijnenhuis aan de huidige St. Anthoniusplaats.

Een paar honderd jaar later gingen vrouwen het leger in, waarbij ze zich wel hun leven lang moesten voordoen als man. De enige Nijmeegse vrouw over wie dit bekend is geraakt heette Trijntje Simons (ca. 1620). Van haar is bekend dat ze steenhouwer werd in het leger van de prins van Oranje. Ze is begraven in Duitsland (Rees). Haar vader werd voor deze begrafenis uitgenodigd. Iets wat hij niet snapte, want hij had immers geen zoon…

Misschien niet verwonderlijk in een tijd waarin men zich openlijk afvroeg of vrouwen wel mensen waren. In haar boek ‘Vrouwenlof’ ging Maria van Akerlaken (ca. 1650) tekeer tegen deze vrouwenlasteraars. Als vrouw gaf ze haar eigen boeken en dichtbundels uit. Knap voor die tijd, maar verder kon ze niet dichten, volgens Helm.

De laatste vrouw waar we heel even bij stilstonden was Mariken van Nimwegen, bij het gelijknamige beeld op de Grote Markt. Heel even maar, want het was tijd voor de vrouw van nu. De vrouw die aan het bier gaat in café de Mets.

Karin van den Bosch - Voor de site van POINK, 15092015.  

Oud: donderdag 13 November. Inspiratiebijeenkomst Relaties, Seksualiteit en Diversiteit

Jaarlijks organiseert SchoolsOUT, het project dat homoseksualiteit bespreekbaar maakt in het Nijmeegse onderwijs, een inspiratie bijeenkomst voor leraren, andere onderwijsprofessionals maar ook voor betrokken leerlingen en glbt voorlichters. Dit jaar samen met Gezonde School op 13 november op het Citadel college in het nieuwe stadsdeel Nijmegen-Noord. Na een inloop begint theatergroep MindMix met een theatrale presentatie Wij en Zij over de het hokjesdenken. Gevolgd door een reeks workshops. Samen met Ineke Duursema (Buro Fotografica en Lesbisch Archief Nijmegen) geef ik een workshop over de nieuwe site www.rozegeschiedenis-nijmegen.nl. Een site over lokale geschiedenis die ontwikkeld is voor gebruik in het onderwijs. Maar ze is niet alleen interessant voor leraren en leerlingen.

   

Oud: zondag 22 juni. Roze Sporen in een Christelijke Kerk of

Nicolaaskapel

Struinen op de Baan in het Valkofpark? Roze geschiedenis voor glbt activisten van nu. Een korte stadswandeling voor de leden van de werkgroep Voorlichting van het COC Nijmegen. Vanuit het Roze Huis waar ze een trainingsdag hebben. Ofwel naar de Stevenskerk ofwel naar het Valkhofpark. Beide op loopafstand. Het werd een korte wandeling naar het Valkhofpark dat een centrale rol speelde in de 2000 jarige geschiedenis van de stad. Met een verhaal over keizerin Theophanou, haar zoon en zijn vriendje in de Nicolaaskapel.  

Oud: 8 Juni. Op de Lesbische Tour

2000 jaar lesbisch leven in Nijmegen? Jawel!

Al enige jaren kent Nijmegen roze stadswandelingen. Tijdens een wandeling door het historische centrum van Nijmegen vertelt Helm de Laat een aantal verhalen uit de roze geschiedenis van Nijmegen.  Van nul tot nu. Tijdens Op de Lesbische Tour vertelt hij over deze verborgen geschiedenis  vanuit het perspectief van lesbische vrouwen.  Hij vertelt hoe het denken over (homo) seksualiteit in de loop der eeuwen verandert en het dagelijks leven beïnvloed heeft. 


Op de Lesbische Tour startte en eindigde in Café Klinker, in het oude pand van de Proviciale Nijmeegse Gelderse Courant. Na een korte inleiding volgde een rustige wandeling door het centrum met een pauze in het Roze Huis. De wandeling eindigde op de COC damessalon. Deelname aan deze wandeling was gratis.
 

Voorproefje

Vrouwen die van vrouwen houden zijn er altijd geweest. Maar haar geschiedenis zou pas echt duister zijn. Toch zijn ook lesbische vrouwen lang niet zo onzichtbaar als altijd gedacht wordt. Want als je echt zoekt, dan vindt je ook deze geschiedenis.

 

Vrouwen en hun moedergodinnen in de oudheid. Een vrouw met een baard in de middeleeuwen. Luxuria aan het keizerlijk hof en in de kloosters. Vrouwen die met vrouwen trouwen. Trijntje Simons, huishoudster en soldaat. Vrouwen loos als echte kerels. Van romantische vrouwenvriendschap naar lesbische relatie; penseelprinsessen en verpleegsters. Nonnen,  onderwijzeressen en handjes boven de dekens. Roomse repressie in klooster, op kostschool en katholieke universiteit. Anna Blaman aan de Waal. 

 


Tussen vrouwenkroeg en vrouwencultuur, roemruchte acties in De Feeks. Potten in een grot en op de tribune bij NEC. Levendig lesbisch leven in Villa Lila, of aan de bar bij de waardinnen. Van bloeiende Seringen tot de Knalpot.   En dan is er ook nog altijd het Lesbisch Archief Nijmegen.
 

 


 Plaatjes op deze pagina: collectie Lesbisch Archief Nijmegen.